1.

Sau khi ở tù “cải tạo” được 5 năm, khi tôi đang ở trại Suối Máu Biên Hòa, thì có một số tù được đưa lên trại Tống Lê Chân, gần An Lộc, Bình Long. Tôi mừng thầm là nếu đưa tôi lên Tống Lê Chân tôi sẽ có rất nhiều hy vọng để trốn trại, vì tôi biết rất rõ vùng đất này. Đơn vị đầu tiên khi tôi mới ra trường là Đại đội 11 thuộc Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 9, Sư đoàn 5 Bộ Binh đóng gần sân bay An Lộc, Bình Long. Và trong suốt thời gian phục vụ từ cấp Trung đội lên đến cấp Trung đoàn tôi vẫn ở trong vùng rừng xanh đất đỏ này.

Giữa tháng 5 năm 1980, họ chuyển tôi từ trại Suối Máu, Biên Hòa lên trại Tống Lê Chân. Đây là một trại tù ở giữa rừng, gồm các dãy nhà tranh với mấy lớp hàng rào kẽm gai bên ngoai và một lớp hàng rào tre bao bọc bên trong che kín, không nhìn thấy được bên ngoài. Ở bốn góc và ngay cổng ra vào là các chòi canh được trí súng đại liên. Sau khi lên đến trại Tống Lê Chân, chúng tôi nghiên cứu ngay kế hoạch để trốn, vì phải trốn càng sớm càng tốt.

Khi ở trại Suối Máu, Biên Hòa, tôi có lượm được một cục nam châm hình trụ to bằng đầu ngón tay. Theo nguyên tắc của địa bàn: khi một thanh nam châm treo trên sợi chỉ, được quay tự do thì một đầu luôn luôn chỉ về hướng Bắc, còn đầu kia là hướng Nam. Vì hai đầu giống nhau nên tôi phải dùng dầu hắc nhựa đường để làm dấu đầu hướng Bắc.

Trong thời gian ở tù chung nhau qua các trại, tôi có quen thân và hay tâm sự với Thu, một người cùng thuộc Sư đoàn 5 Bộ Binh trước đây và có cùng chung một quyết tâm là sẽ cùng nhau trốn trại khi có dịp. Thu cho biết là có thêm một người bạn nữa cũng muốn nhập bọn, đó là Bình. Bình là một người rất tháo vát, lanh lợi và đã từng đổ đầu khóa học “Rừng Núi Sình Lầy” ở trường Biệt Động Quân Dục Mỹ, Nha Trang. Bình đã làm được một cái kềm để cắt kẽm gai. Kềm này làm bằng hai quai xách của cuộn kẽm gai concertina, hai quai xách này bằng thép rất cứng. Khi một đầu được đập dẹp, mủi mài nhọn và đục lổ, trông giống như lưởi dao. Nhưng khi hai lưởi dao ghép chập vào nhau và dùng một cây đinh làm trục xỏ xuyên qua hai lổ sẽ biến thành một cái kềm để cắt kẽm gai.

Chuẩn bị cho việc trốn trại, mỗi người may một túi vải nhỏ bằng loại vải ngụy trang để đựng đồ mang theo như lon guigoz, mì gói, gạo muối v.v… Mỗi người mang theo một bộ đồ thật tốt, quần tây, áo sơ mi, bỏ trong bọc nylon thật kín cho khỏi ướt, dấu bên trong áo trước ngực, mặc đồ trận áo lính cũ bên ngoài. Ngoài ra tôi còn may thêm một cái túi vải nhỏ đế cất giữ cái địa bàn, có dây choàng qua cổ cho khỏi rớt mất. Mỗi lần đo là tôi rút một sợi chỉ từ lai áo trận và nhờ tôi có làm dấu đầu hướng Bắc bằng dầu hắc nhựa đường nên khi sờ vào là biết để đi cả ban đêm. Chúng tôi phải kiểm soát lẫn nhau cho thật kỹ, quần áo mặc, túi vải, đồ đạt mang theo tất cả đều phải được ngụy trang cho tiệp với màu cây lá trong rừng và không được gây ra tiếng động chạm nào. Ngoài ra chúng tôi còn sắp đặt những gì sẽ bỏ lại, thật ít đồ bỏ lại, cố ý ngụy tạo như là có ý định sẽ đi xa, tức là sẽ đi về hướng Bắc để qua biên giới Kampuchia.

2.

Buổi chiều hôm đó tôi và Thu cùng ăn chung nhau, đem tất cả nhũng gì ngon ra ăn, ngốn cho thật đầy bụng để lấy sức tối đi. Tất cả đồ còn lại đem cho hết hoặc chôn dấu. Thu đem cả túi balô quần áo cho bạn bè. Tôi có cho một người bạn cùng khóa là Lương Văn Thìn mấy gói mì, mà bạn tôi không hiểu tại sao, tuyệt nhiên tôi không đá động gì tới chuyện trốn trại.

Suốt trong ba tuần lễ liền, Thu đã phải theo dõi thật kỹ các toán tuần tra canh gác, giờ nào đi tuần, giờ nào đổi gác v.v… Sau cùng chúng tôi đi đến quyết định giờ xuất phát là 9 giờ tối, khi máy phát điện vừa tắt sẽ bắt đầu chui ra. Ở đây mỗi tối có máy phát điện cho công an coi truyền hình, đến 9 giờ thì tắt. Sau đó họ về sửa soạn độ 15 phút là bắt đầu đi tuần. Và theo như chúng tôi dự tính: phải mất 10 phút để cắt kẽm gai và 5 phút chót phải bò thật nhanh qua con đường tuần tra là khoảng đất trống bên ngoài. Địa điểm thuận lợi nhất để chui ra là khoảng giữa hai chòi canh phía sau trại. Ban đêm họ đứng gác trên chòi canh cao nên không thể thấy rõ ở dưới đất được – theo đúng nguyên tắc canh gác ban đêm là phải ở dưới thấp. Còn ngày đi, chúng tôi chọn vào cuối tuần trăng, để khi chui ra trời còn tối, đến nửa đêm trăng lên dễ thấy đường để đi. Chúng tôi chọn đêm 22 ta, âm lịch, vì tin dị đoan sợ đêm 23 ta không tốt.

Đúng 8 giờ rưởi tối đêm 22 tháng 4 âm lịch tức là ngày 3 tháng 6 năm 1980, chúng tôi bắt đầu theo đúng kế hoạch: ra ngồi ngoài cầu tiêu để chuẩn bị cắt dây lạt của lớp hàng rào tre trước, đợi đến đúng 9 giờ khi máy phát điện vừa tắt là chui ngay. Nhưng không ngờ khi đó chúng tôi thấy ngoài suối có ánh đèn của công an đang đi bắt cá dưới suối, nên chúng tôi phải ngưng lại ngay và trở vô ngủ như thường lệ.

Qua đêm hôm sau bắt buộc là phải đi chớ không thể nào chần chờ được nữa, vì sợ nếu để lâu dễ bị bại lộ. Lần này cũng đúng 8 giờ rưởi là ra cầu tiêu, vì cầu tiêu là chỗ tốt nhất để tới sát hàng rào mà không ai để ý. Bình bắt đầu cắt dây lạt của lớp hàng rào tre và cố vạch ra một lỗ để sẵn sàng chui ra. Lớp hàng rào tre này được chôn sâu dưới đất và sát khít nhau bằng hai lớp tre đan chéo vào nhau dầy đặc. Vì vậy rất khó gở ra, phải đào sâu xuống đất mới vạch ra một lỗ vừa chui và phải làm thật chậm thật kỹ vì sợ ở chòi canh nó có thể thấy lúc lắc ở đầu ngọn tre. Khi máy phát điện vừa tắt, bầu trời chụp tối đen là lúc chúng tôi bắt đầu chui, thì bất ngờ có hai người đòi chui trốn theo. Thật hết sức bất ngờ và không thể nào từ chối được nên chúng tôi đành phải lo bảo bọc nhau cùng trốn. Bình chui ra trước để cắt kẽm gai rồi đến tôi, tiếp theo là hai người trốn theo và Thu là người sau cùng.

Sau khi ra khỏi lớp hàng rào tre thì gặp lớp hàng rào kẽm gai thứ nhất. Nhưng phía dưới lớp hàng rào kẽm gai này là rãnh thoát nước với đất bùn sình hôi thối, nên chui lòn qua được mà khỏi phải cắt. Đến lớp hàng rào kẽm gai thứ hai, Bình mới bắt đầu cắt. Hàng rào kẽm gai của VC, họ có nhiều kinh nghiệm nên rào rất kỹ. Họ bắt phải đào một cái rảnh sâu xuống đất rồi mới trồng cột sắt và rào kẽm gai ngay từ phía dưới lên, rồi lấp đất lại, nên không có cách nào vén lên để lòn qua, chỉ có cách duy nhất là phải cắt mới chui ra được. Cái kềm cắt kẽm gai của Bình biến chế nên không thể cắt dễ dàng nhanh chóng. Khi đang nằm chờ trong đám cỏ tranh giữa mấy lớp hàng rào với quần áo đầy bùn sình hôi thối, tôi nhìn lên bầu trời đầy sao, bình tâm chấp nhận những gì đến sẽ đến, vì không còn cách nào hơn để lựa chọn được nữa.

Bình cắt xong hàng rào này cũng mất 5 phút và còn một lớp sau cùng khoảng 5 phút nữa. Và cuối cùng, chúng tôi chui qua được hết và bò thật nhanh, chỉ dùng cùi chỏ và đầu gối bò thật sát mặt đất như bò hỏa lực, vượt thật nhanh qua khoảng đất trống, rồi trườn mình xuống suối. Lúc đó tôi có c