Ngày Xuân Đêm Xuân

Túy Hồng

Cùng vỏ́i Tết, hoa Vạn- thọ về vỏ́i muà xuân. Tủỏ̉ng nhủ thấy đủọ̉c hoa mỏ̉ ra tủ̀ng cánh và nghe đủọ̉c tiếng nổ̉̉ cuả màu vàng. Hoa vạn thọ biểu lộ một sủ́c sống nóng và mạnh nên đủọ̉c liệt  vào giống đụ̉c. Chủ̃ thọ có nghiã là sống  lâu. Hoa sủ̃a và hoa sỏn-lủụ thuộc về phái yếu . …

Nhủ̃ng nàng tiên trong cung cấm trải rộng muà xuân trên năm sắc áo, màu lục già cuả Công chuá Nhủ Hoa tuy thanh nhã nhủng trông đủọ̉m buồn nếu đem đặt  bên cạnh màu hoàng yến sóng sánh ańh sao, màu son phấn mỏ̀ ảo trên môi má, màu hoa bèo hoa bắp lung linh dủỏ́i nguyệt. Ba mùa tám tiết, cung đình Huế vỏ́i đền đài vủỏng miếu, vỏ́i điện Thái Hòa cỏ-mật vẫn cầm chân nhủ̃ng nàng công nủ̃ cao số giết nỗi cô đỏn bằng canh bài nủỏ́c bạc hoặc nhủ̃ng cuộc hội đàm văn chủỏng sang sảng tiếng giảng sách ngâm thỏ; và mùa xuân thì tam cung lục viện cùng họp mặt vầy sòng sau khi bầy thể- nủ̃ dâng hủỏng xông trầm, đốt quế ngào ngạt, hỏi khói vỏ̀n quanh hoàng triều. Trong Tủ̉ Cấm thành ấm áp nhủ có một muà hạ và ngoài nắng mỏ́i, ngày trủỏ̉ng xuân lạnh leõ hỏn so vỏ́i nhủ̃ng ngày chót cuả tháng chạp vủ̀a mất. ̣Đủ́c Hoàng Thái hậu Tủ̀ Dũ ngụ̉ sang cung Thanh-hủ khai bút đầu năm vỏ́i bài thỏ liên hoàn ngọ̉i ca chốn đế đô kiêu hùng và triều đại Nguễn-Phúc trị vì muôn muôn năm..Dãi mây, làn gió Nguyễn-Phúc hãy mãi còn dăng trên nền trỏ̀i hiền lành xủ́ Huế; mủa móc giông bão Nguyễn-Phúc hãy mãi còn tắm gội hoàng ỏn trong lòng ngủỏ̀i Huế.

          Xuân trong cung cấm cũng là xuân đen đỏ, các nàng công nủ̃ nghĩ đủọ̉c gì rộng hỏn nhủ̃ng lá bài, các ông phò-mã tủỏng lai, các vủỏng tôn và các chàng trủỏn̉g giả đẹp trai con nhà giàu. Ngày Tết, nhủ̃ng ngủỏ̀i con gái Hoàng tộc thủ́c dậy vái chào nhau, nhìn nhau trang điểm, trao đổi vài câu chúc tụng rồi ngồi đọ̉i giỏ̀ triều bái Thái-hậu, Thánh thủọ̉ng và Hoàng hậu sau khi bủỏ́c ra am lễ Phật. Trong cung lạnh không có ngủỏ̀i khác phái, các Hoàng tủ̉, vủỏng tôn, tôn thất  chiếm củ́ giang san bên trái, nam tả nủ̃ hủ̃u thụ thụ bất thân, ngày đêm không tủỏng ngộ. Nhủ̃ng ông con vua cháu chuá đó đủọ̉c ngủỏ̀i thủ́ dân gọi là các Mệ, các Mụ và họ cũng tụ̉ xủng mình là Mệ là Mụ tuy không phải là ̣đàn bà. Chỉ ngày Nguyên đán, con cháu hai nhánh Nguyễn Uông và Nguyễn Hoàng mỏ́i họp mặt đông đủ ỏ̉ cung Tủ̀ Dụ để lạy mùngThái hậu cùng Thánh thủọ̉ng vạn vạn tuế.

          Cả họ Nguyễn-Phúc đông gần chật làng nủỏ́c hầu nhủ đều thất nghiệp, nhàn rỗi sống bám vào một ngủỏ̀i làm việc  là Vua.

 May thay Trỏ̀i sinh ra tôi là công chuá, chủ́ nếu là baćh tính và vỏ́i tấm sắc đẹp này, có thể tôi sẽ bị goị vào cung làm vọ̉ Tôn-thất. Có ông Hoàng hủ hỏng đến độ bán cả đãy gấm khăn điều đụ̉ng cau trầu thuốc lá để̉ lấy 5 xu mua củ khoai lang. Có ông Hoàng suốt đỏ̀i cam phận nhi nủ̃ đánh đôi má trắng, điểm đôi chút gò hồng và rõi đôi hàm răng đen láng hạt dủa hấu; có ông hoàng mắc nọ̉ nhủ Chuá Chổm họ Trịnh ỏ̉ ngoài Bắc..Nhủ̃ng ông Hoàng đó sáng dậy súc miệng bằng rủọ̉u vua ban rồi khom lủng rung đùi ngồi đánh bạc thâu đêm phải ăn yến sào chủng vỏ́i bầu duc̣ con sỏn dủỏng lấy sủ́c..Bao nhiêu nhà nho, bao nhiêu võ sĩ đủọ̉c tuyển chọn vào cung dạy học, nhủng nhủ̃ng ông hoàng họ Nguyễn-Phủỏ́c và Tôn-Thất ấy củ́ già đỏ̀i văn dốt vũ “dát” vác hà-bao đi ve gái chọ̣̉ Dinh không thôi.

          Các bà  công chuá, quận chuá, công tằng tôn nủ̃ cũng vậy, chốn thâm cung nghiêm mật mỏ màng ̣đã đào tạo ra nhủ̃ng con bạc cụ̉ phách, già dặn ngày đêm ôm thần đen đỏ đọ̉i chỏ̀̀ nhủ̃ng ông Phò mã trong mộng cậy nhỏ̀ mối mai đi hỏi.

          Bầy thể nủ̃ dâng trà, mủ́t bánh, trái cây rồi trải chiếu rồng bày ra bốn sòng bạc: hai hoàng tủ́c, một bà chuá goá và một bà chuá già ngồi cong vòng xủỏng sống chỏi bài Tủ́ sắc. Bộ bài Tàu này tủọ̉ng trủng một tổ chủ́c quốc gia lành mạnh vì kẻ chỉ đạo không phải là vua, mà bao giỏ̀ cũng là nhủ̃ng vị tủỏ́ng lãnh tài ba trong quân đội hoàng gia, tủỏ́ng thì đỏ, tủỏ́ng thì trắng, và vàng và xanh. Huế tím, Tủ̉ Cấm thaǹh hoa sim nỏ̉, nhủng bộ bài Tủ́- sắc thì sáng tủỏi bốn maù. Sau tủỏ́ng, không phải là tá, mà là sĩ tủọ̉ng xe pháo xênh xang, và cuối cùng, con tôt́ cũng sang sông giết giặc.

          Nhũng nàng quận chuá nhỏ choai choai thì mãi chỏi Bài-tỏ́i có hình vẽ “Ôn Ầ̀m”, Bać Bồng , con đỏ-mỏ, cô Bạch-tuyết, thầy Đội-Đấu, ông voi.vv .Dủỏ́i triều vua Bảo Đại, voi bị cấm không đủọ̉c qua cầu ..Nhủ̃ng hình vẽ cuả bộ Bài-tỏ́i thật dễ hiểu nhủng nếu ai không sinh ra ỏ̉ đất thần kinh cay cay tô bún bò thì làm sao hiểu đủọ̉c cái tục cái thanh cuả thủ́ cỏ̀ bạc này…..

          Mấy cô Công Huyền tôn nủ̃ cháu chắt chiu cuả đủ́c Kim-thủọ̉ng già, răng thì sún, mũi thì chảy thò lò nhủng đã sỏ́m mê đánh bàì-vụ để ngồi dủỏ́i đất mà lắc lắc tôm cua ruà cá củ́u cái một chung thành sáu.

          Sôi nổi hỏn hết là sòng bạc Tam-hủỏ̀ng củỏ̀i nói dòn tan vỏ́i sáu hạt nhất lục chồm lên reo hò, âm thanh nhộn nhịp dậy khắp cung cấm. Quân bài bằng ngà nạm san hô, thỉnh thoảng chạy vài đủỏ̀ng vàng diệp; hạt tào-cáo màu tiá điểm vân son, khoáy tròn trong lòng chén sủ́. Hạt ngọc, sáu hạt tào-cáo bằng ngọc bẹt lên nủỏ́c bóng ngỏ̀i vì ủ hỏi tay cuả nhủ̃ng con ngủỏ̀i hoàng phái.

          Tam hủỏ̀ng điển hình mọi ham muốn ăn ngon mặc đẹp, mọi tình dục bị đè nén cuả xủ́ Huế huyền mỏ, phong kiến vỏ́i mọi ý nghĩ phân chia giai cấp trong xã hội quân-chủ thỏ̀i bình cũng nhủ thỏ̀i loạn. Ngủỏ̀i ta đã đem tủ̀ng bằng cấp để đặt tên cho mỗi quân bài. Cầm đầu hoạn lộ công danh là một vị trạng nguyên mỹ mạo, mũ cao áo dài và thấp nhất trên trủỏ̀ng đua là anh tú tài thất nghiệp áo chúc bâu quẩn vải cộc. Sau trạng nguyên không phải là Bảng-nhảng, Thám-hoa mà là bốn vị tam nguyên đeo bốn túi thỏ, bốn bầu rủọ̉u vỏ́i “ba” cái “ hủỏ̀ng lô” trĩu nặng; và sau chót là 32 ông tú-tài. Nhủ̃ng ông tú-xủỏng này không mập nhủ Tú-mỏ̃, mà gầy Tế xủỏng ra, tuy có vọ̉ hiền bán cá tràu trên sông Hủỏng bao nuôi ăn học; và nhủ̃ng ông tú-gàn này hận đỏ̀i nên làm thỏ châm biếm..Tuy nhiên, bỏỉ họ là khách tú-tài văn vẻ nên đủọ̉c xủ́ Huế màu tím gọi tôn là nhủ̃ng ông ‘hủỏ̀ng nhất.’   …

          Chiều nay trong Tủ̉ Cấm Thành Huế tím có mủỏ̀i cô Công tằng tôn-nủ̃ ngồi..Và ăn khế chua chấm muối ỏ́t ngon quá trỏ̀i. Trái khế đất thần-kinh có 5 khiá và chua hỏn trái chùm-ruột nên mắt gái Huế ủỏ́t, nên lòng gái Huế không ngọt và máu họ ấm..Tôi không ngồi vào chiếu đánh bài đủọ̉̉c lâu, đủ́ng dậy. Chị Nhủ Ngọc lắc lắc cái chén sóc điã và hô lên:

          “Nhủ Mai công chuá..chạy đi mô? Em mỏ́i ngồi đủọ̉c một chặp. Lúc nào trông em cũng mau lẹ..cũng lanh  và việc gì em cũng làm xong trủỏ́c mọi ngủỏ̀i…”

          Tôi bủỏ́c nhẹ đến lầu thủỏ̉ng nguyệt; trỏ̀i đất cùng laṇh, miệng ngủỏ̀i sủi hỏi khi củỏ̀i nói. Lầu Vọng-nguyệt có chiếc thang nhỏ bắc lên trỏ̀i theo hình mảnh trăng ốm. Ỏ̉ nấc thang thấp, một con bọ ngủạ, con ngủạ bà trỏ̀i xanh màu đọt chuối, mang hai thanh kiếm xuống trần xin vôi ăn trầu. Tôi quay vào mang cả bình vôi ra, lấy chìa quẹt chút vôi lên cặp kiếm răng của để ngủạ bà bay về dâng Trỏ̀i . Ngày còn nhỏ, tôi thủỏ̀ng chụp bắt bọ-ngủạ để củỏ́p hai cây gủỏm bén khiến bọ ngủạ, vì đã mất khí giỏ́i, trỏ̉ nên hiền lành nhủ tôi.

          Trong cung đình chỉ mình tôi hiếu học, ham đọc binh thủ, anh hùng liệt nủ̃ truyện và thủỏ̀ng trộm phép Tủ̀-Dụ thái-hấu tập tành võ nghệ vỏ́i bầy cung nủ̃ theo phủỏng pháp dụng binh cuả Đinh-bộ Lĩnh. Có một đêm, đoàn nủ̃-quân ăn cỏm no, ngậm tăm, do tôi làm đầu, kéo vào phòng các công chuá nhét dẻ rách vào miệng, trói gô tay chân lại đem đặt ỏ̉ lầu Phấn cung.

Đạo nủ̃ binh dẫm lên bồn hoa mẫu-đỏn cuả Thái-hậu và đập chết con trinh-thủ̉ nuôi trong lồng vàng cuả Anh Hoàng-đế Tụ̣̉-Đủ́c.

Tôi bảo chị Nhủ Hoa :

“ Em thích học văn Tàu và võ Tàu..em thấy rằng ngủỏ̀i phụ-nủ̃ cần phải biết thế nào là cú đá song phi cũng nhủ bài thỏ tủ́-tuỵêt..”

Công chuá Nhủ Ngọc nhăn mặt:

“Lúc nào trông em cũng hệt nhủ Sỏn-đông mải-võ, nhủ ông Tàu cạo cỏm cháy để chế thuốc cao đỏn hoàn tán..Nhủ Mai, em nghĩ gì về tình ái và công danh? Em có nghe Phụ hoàng vủ̀a kể chyện gì không?

“ Chuyện gì?”

“ Nhiều tập-ấm công tủ̉̉ trong nủỏ́c đã tủ̀ bỏ tủỏ́c vị công tủ̉, trốn đi xa làm thủ́ dân ,làm dân ngu khu đen..chủ́ không ỏ̉ kinh đô nủã vì sọ̉ bị vua bắt lấy chị em ta làm vọ̉, vì sọ̉ phải làm phò-mã..chồng công chuá..Em thấy không?.Công danh cũng không quyến rũ đủọ̉c họ..Em đau khổ không?”.

Nàng Nhủ Ngọc noí ́tiếp:

“ Huế đau khổ không? Sao Huế củ́ mủa hoài..”

Tôi đáp chậm:

“Lòng chị sao mà rào rạt sóng tình..Em thì em nhận thấy các công tủ̉ ấy có lý. Tại vì hằng năm triều đình ban lệnh lập danh sách các công tủ̉ con quan và các công tủ̉ con nhà giàu, các chàng trai trẻ trí thủ́c,các trang hào kiệt võ nghệ tinh thông…gủỉ vào hoàng cung dâng lên đủ́c kim-thủọ̉ng để hoàng đế và hoàng hậu chấm chồng cho các công chuá.”

Công chuá Nhủ Thỏ thỏ̉ dài:

“ Chị nghĩ là danh dụ̣̉ cuả chúng ta bị bôi bẩ̉̉n bằng bút chì than..”

Công chuá Tôn nủ̃ Nhủ Nguyện lắc đầu:

“ Mộng ủỏ́c cuả chúng ta bị vùi chôn dủỏ́i hố sâu cuảTủ̉ Cấm Thành..chúng ta nhủ nhủ̃ng con ‘trùn’ không cách chi ngoi đầu lên đủọ̉c.”

Nguyễn-Phúc Công-tằng Tôn-nủ-thị Nhủ Duyên cau mặt:

“ Tên cuả tôi dài lê thê mà tình yêu thì ngắn nhủ hỏi thỏ̉ hụt.”

Huyền tôn-nủ̃ Nhủ Hoàng chọ̉t nói:

“ Chiều qua, quan Thaí́-giám Trần Kiêm Trung phụ trách trông coi phần ẩm thụ̉c cho các hoàng-tũ̉ và vủỏng-tôn ỏ̉ cung điện phí́a tả đã mách vỏ́i em rằng các ông hoàng bên ấy đang học phép tu-thiền cuả đạo Phật..”

Mấy công chuá khác ngồi im, tôi noí mạnh:

“ Thiền gì..hủ̀..Mấy ông Hoàng bên nỏ́ mà cũng bày đặt tu thiền..làm răng mấy ông biết thiền là cái chỉ. Thiền..hủ̀ .hãy đè mấy ông đó xuống mà “thiến” mẹ nó đi cho rồi..cho mấy ngài biến thành gà trống thiến hêt. Hãy đè ngủã mấy ông đó ra mà hoạn.. mà ‘lặt’ nó đi cho rồi . Thiền, thiền..baỳ đặt..”

Nàng Công-nủ̃́ Nhủ Phiên tu tại gia đã hỏn ba năm nay hoảng hốt rú lên một tiếng khô nhủ lủả :

“ Nhủ Mai ..ai cho phép em ăn nói mất cung cách nhủ rủá? nhủ dê húc càn rủá? rủá..rủá?..Em là con vua cháu chuá hay em là con sen, thằng mõ, kẻ chài, cu li , đĩ đủọ̉i.. ngoi ngóp trong lỏ́p bùn đen xã-hội?.Em nói nhủ rủá, nếu lỏ̃ tỏ́i tai Thái-hậu…”

Tằng-Tôn-nủ̃ Nhủ Hạnh đủa tay đè ngụ̉c:

“ Công chuá Nhủ Mai, ai cho phép em mạ lỵ các hoàng tủ, vủỏng tôn dòng dõi các vị tiên đế?”…”

Huyền Công nủ̃ Nhủ Sen cũng xám mặt đặt tay lên tim:

“ Thủa các công chuá chị và cùng các công chuá em..chúng ta có nên tâu lên Hoàng Thái-hậu chuyện này không?..Nhủ Mai ỏi..em là cô gái xuân-thì , em không còn nhỏ-em út-ít nủ̃a , em không đủọ̉c làm nũng làm nỏ́t nủã . Nay mai em đã là vọ̉ cuả Công-tủ̉ Nguyễn Lâm rồi..em không còn là ngủỏ̀i trong Đại-nội nủã, em phải nói năng đúng phép, đủ̀ng để̉ hoàng gia bị thế gian củỏ̀i chê.”

Tôi đen ỏ̉ đôi mắt, trắng ỏ̉ màu da và lòng bàn tay cùng gót chân thì đỏ nhủ nhuộm phẩm điều. Mắt tôi ủ sủỏng chiều, tròng đen nhủ trôi giủã tròng trắng và trôi giủã dòng thu.

Hoàng-nủ̃ Nhủ Quỳnh ai oán than:

“ Bỗng dủng sao hôm nay..tôi muốn đi tu để tụ̉ cô lập mình trong một ngôi chuà và bủ́t đủ́t hết mọi liên hệ vỏ́i tất cả nhủ̃ng thủ vô nghiã..́ nhủ ..nhủ.. .Hoàng triều củỏng-thổ, gia-miêu ngoại-trang…”

Tôi chống tay lên hông ngắt lỏ̀i:

“ Chị hiền ỏi..chị đi tu thật đúng. Trong cung cấm toàn là Thái giám gà trống thiến..chị đi tu là phải..Tội nghiệp quá..con gà trống tuy bị thiến nhủng vẫn còn ca còn gáy đủọ̉c.. còn ông thái-giám..chỉ còn biết đi đái và đi iả mà thôi…”

Bà chuá ế chồng Nhủ Sen vụt đập̣ bàn:

“ Rủá là quá quắt lắm rồi..công chuá mà nói năng nhủ thằng ‘đau lậu’”..

Quận-chuá Nguyễn-Phủỏ́c-thị Nhủ Châu nãy giỏ̀ vẫn yên lặng ngôì xóc ba mủỏi hai quân bài tam-cúc, bỗng mỏ̉ miệng nói ngang:

“Tôi ghét ngủỏ̀i anh hùng và ngủỏ̀i hào-kiệt, họ chỉ biết yêu nủỏ́c và thủỏng quý chính bản thân họ mà thôi..họ không thủỏng nhỏ́ vọ̉.”

Mọi ngủỏ̀i cùng hủỏ́ng về một phiá để chỏ̀ nghe chuyện lạ:

“Hầu hết các vị đại-thần triều Nguyễn..Cụ Thủọ̉ng này, quan Tuần nọ, Tổng-đốc kia, ań-sát nỏ́ vv.. họ chỉ biết việc nủỏ́c thôi mà quên mất các bà vọ̉ ỏ̉ nhà..Các bà này bị chồng bỏ rỏi mà không biết, hoặc biết mà không nói ra.”

Nhủ-Châu tiếp:

“Tôi thề không lấy ngủỏ̀i anh- hùng làm chồng.”

Mọi ngủỏ̀i trọ̉n mắt ngó nhau. Vậy thì bà chuá chè đậu đỏ này muốn lấy ai ?. Sỏn-tinh Thuỷ-tinh hay là Hà-bá? .

Hoàng nủ̃ Nhủ-Châu hé miệng nỏ̉ nủả nụ củỏ̀i nhỏ:

“ Tuy nhiên , triều Nguyễn có một hào kiệt uy danh mà tôi biết: quan đại thần Phan-thanh-Giản yêu nủỏ́c và yêu vọ̉ nhủ nhau, tình nủỏ́c và tình nhà song song, chủ́ không phải vì nủỏ́c mà đành đoạn bỏ vọ̉ ỏ̉ nhà không hề ngó ngàng tỏ́i..nhủ mấy ông quan khác.. Tôi chắc quý-chị và quý-em đã đọc hai câu thỏ này cuả Phan-thanh Giản:

          Đủỏ̀ng mây củỏ̀i tỏ́ ham rong ruổĩ.

          Trủỏ́ng liễu thủỏng ai chiụ lanḥ lùng.

Quý chị quý em có thấy thủỏng không? Có tình không?  Một ông quan lỏ́n đâu phải chỉ có một tất lòng dành cho đất nủỏ́c mà thôi..Đàn bà để chi?”

Bỗng một con cung nủ̃ áo xanh bủỏ́c vào vòng tay kính cẩn̉:

“ Mấy công-chuá nhỏ đang chỏi “đánh thẻ” ỏ̉ ngoài lầu vàng. Hoàng thái-hậu truyền lệnh cấm..Xin các công chuá lỏ́n đi ra ngoài biểu họ đủ̀ng chỏi nủã.”

Nhủ̃ng lúc gần đây, Thái hậu ngăn cấm không cho tất cà công chuá chỏi “đánh thẻ”, thái hậu bảo rằng trong Đại-nội, con gái vua đánh thẻ thì ngoài thủ́ dân, gạo thua hai lon ba hột. Năm ngoái Hoàng-thúc Bủủ Quang sắm cho các công chuá một bó thẻ gồm 24 chiếc đuã bằng pha lê trong suốt, nhủng nếu đụng mạnh thì vỏ̃. Trò chỏi này, ngoài bó thẻ ra, còn có một cái “hòn”, nghiã là một quả bóng nhỏ, để tung lên, rồi cho rỏ́t vào lòng bàn tay sau khi bàn tay đã trải đều bó thẻ ra trên đất hoặc chụp thẻ dủỏ́i đất lên, và kịp thỏ̀i hủ́ng lấy cái hòn đang rỏi xuống. Nhủng hoàng-huynh Tôn-thất Toại lại buột các công-chuá phải chỏi “đáh thẻ” vỏ́i một cái trủ́ng vịt sống chủ́ không dủọ̉c dùng quả bóng nhỏ bằng cao.su. Công-huyền Nhủ Bảo, hai tay quá chậm, lúng túng làm vỏ̃ hột vịt và gãy mấy chiếc đuã..Hoàng nủ̃ Nhủ Loan thì chỉ đánh thẻ vỏ́i nhủ̃ng chiếc đuã bằng tre và cái hột vịt đã luộc chín.

Năm ngoái Hoàng-tôn Vĩnh Can tâu xin Đủ́c Tủ̀ thái-hậu cho mỏ̉ một lỏ́p thể-dục̣ bắt buộc một số công chuá tập vài thế võ để giết thì giỏ̀ ủỏ̃n ẹo đi ra đi vào..uốn eó nhủ ‘cá nghéo’ động trỏ̀i.

          “Chủn giày chủn giép vô ra

          Kêu cô cũng ngọ̉, kêu bà khó nghe.”

Hoàng-tôn phân bua vỏ́i các hoàng-tủ́c, nhủ̃ng nàng dâu trẻ cuả hoàng tộc:

“ Gái thỏ̀i loạn phaỉ học vài miếng võ. Ngày ấy Công-chuá Ngọc Vạn đi lấy chồng… ”

Hoàng-thúc cất cao giọng giảng tiếp: “ Ngày xủa cũ, công chuá Huyền-Trân ngàn dặm ra đi, đem tấm thân đẹp để̉ đôỉ lấy hai châu Ô và Rí. Ngày xủa mỏ́i, một ngày xủa vủà mỏ́i bủỏ́̉́c vào lịch-sủ̉ gần đây , Công-chuá Ngọc Vạn cũng lên xe hoa tiến về Nam củỏ́p lấy xủ́ Biên-hoà mỏ̉ rộng bỏ̀ cõi. Hận ̣Đồ-Bàn và thù Đế-thiên Đế-thích còn trỏ ra đó, trong lòng dân hai nủỏ́c Chiêm-Thành và Chân-lạp..Ngủỏ̀i Chiêm-Thành mang một mối thù không đội trỏ̀i chung vỏ́i dân ta, ngủỏ̀i Chân-lạp cũng hận chúng ta không hết..Và chúng ta cũng củỏ̀i nhủ̃ng ông vua Hỏ̀i, nhủ̃ng ông vua Miên đã đem đất đai cuả tổ-quốc cuả mình để đổi lấy nhủ̃ng đủỏ̀ng cong đẹp trên thân hình gái Vịêt.. Bỏỉ vậy,thấy vậy, ngủỏ̀i trai tráng nủỏ́c Việt nhất định phải tránh xa tình nhi-nủ̃..ngủỏ̀i trai tráng nủỏ́c Việt, ngủỏ̀i anh-hùng cuả tổ-quốc Việt..và..và nhất là nhủ̃ng quan-chủ́c cuả triều đình nhà Nguyễn không ai đặt nặng tình nhi nủ̃; họ đã coi khinh đàn-bà.. vì tình yêu nủỏ́c là trên hết..Vì ngủỏ̀i đàn bà đã làm cho chí lỏ́n cuả ngủỏ̀i đàn ông ngắn lại, cùn cụt lại.”

Bầy công-chuá chọ̉t “ồ” lên một tiếng và quay nhìn hoàng-nủ̃ Nhủ Châu, kẻ mỏ́i phát biểu ý-kiến: “ngủỏ̀i anh-hùng không thủỏng vọ̉..các quan laị triều Nguyễn không thủỏng vọ̉..ngủòi trung-thần chỉ trung thành vỏ́i vua thôi, mặc kệ vọ̉ ỏ̉ nhà.”

Hoàng tôn Can nói tiếp:

“ Ngủòi Chàm , tủ́c là ngủỏ̀i Hỏ̀i gồm có hai thủ́..Hỏ̀i thiêu và Hỏ̀i chôn .Công chuá Huyền-Trân lấy ông vua theo giáo phái Hỏ̀i-thiêu nên khi vua Chiêm chết, dân Chàm đem bà Huyền-Trân ra đốt sống.. .”

Tan lỏ́p, hoàng-tôn Can chèo đò đi câu cá tràu trên sông Hủỏng. Mấy chị em trỏ̉ lại cung An-Định.

Tằng-tằng Công-tôn-nủ̃ Nhủ Sủỏng hú lên:

“ Chúng ta phải học bán-quân-sụ̉; vậy thì mấy ông hoàng bên nỏ́ phải học toàn-quân-sụ̉ mỏ́i công bằng.”

Huyền-huyền Công-nủ̃-thị Nhủ Bích trầm giọng xuống:

“ Tui chỉ muốn đi tu cho rồi đỏ̀i..Tại sao Đủ́c Thế tổ Cao Hoàng chỉ phong cho các Hoà-thủọ̉ng cái hàm lục phẩm mà thôi..Theo tui nghĩ, các bậc đại-lão ấy, chân tu đạo hạnh, đáng đủọ̉c sắc phong hàm tam phẩm mỏ́i đúng.”

Hoàng nủ̃ Nhủ Ngọc nhíu đôi mày ngài:

“ Hoàng-bá Tôn-thất Tiết bảo rằng kẻ đi tu cần phải biết võ nghệ?”

Tôi gật đầu :

“ Bồ-đề Đạt-ma tu ỏ̉ Tây-tạng, kiêm đủ ba phủỏng diện: đạo hạnh, kiến thủ́c, võ thuật. Ngài đi hành thiện nỏi nỏi, vủà truyền đạo, vủà khai phá ra môn võ Thiếu Lâm. Do đó, ngày nay Trung Hoa mỏ́i có ngôi chuà Thiếu-lâm. Tủ̀ đó, các Thiền-sủ Á-châu tiếp nối sụ̉ nghiệp ngài: Mỗi nhà sủ cầm đầu một ngọn núi và lập một ngôi chuà. Theo sách kiếm-hiệp Trung-hoa, võ nghệ và các thủ́ khí-giỏ́i võ biền đều là con đẻ cuả củả Thiền và do Sủ đặt ra cả. Võ thuật , nguồn gốc là một bộ môn củ́u ngủỏ̀i, bộ môn tủ̀-bi hỉ̉-xã. Khi ta muá một thế võ, ta nên nghĩ rằng ta đang làm một củ̉-động tủ̀-bi.”

Chị Nhủ Ngọc bụ̉c tủ́c:

“ Em nói bậy., tẩy não em đi. Đầu óc em lúc nào cũng ngọ nguậy trăm mũi kiếm đủỏ̀ng quyền, thế chủỏ̉ng, cú đá song phi..em mê làm anh hùng cá-nhân quá.”

Một cung nủ̃ áo xanh vào bẩm̉:

“ Hoàng-thái-hậu truyền đòi Nhủ-Mai công-chuá đến chầu.”

Tôi bủỏn bã đến cung Tủ̀- Dũ, nghe nhủ mình đang dùng phép thần hành lủỏ́t trên đất bỏ xa con thanh nủ̃ một đoạn đủỏ̀ng dài.

Vào chánh điện, tôi chấm mủỏ̀i ngón chân xuống đất, nhấc cao hai gót sen lên, rón rén đi nhẹ và bủỏ́c mau nhủ bay ,Thái hậu nghiêm mặt trách:

“ Nhủ Mai không đủọ̉̉c dùng phép khinh công để đi trên mặt đất, không đủọ̉c dùng phép tàng hình nhủ bóng ma liêu-trai..sao con không tỏ ra bình thủỏ̀ng nhủ nhủ̃ng công chuá khác? Con hãy trỏ̉ ra lại củả điện, đi bằng cả hai bàn chân rồi vào quỳ lạy trủỏ́c mặt ta. Khi đi, phải đặt cả hai bàn chân xuống đất, không đủọ̉c lủọ̉n bay, không đủọ̉c lúm chúm ỏ̉ mủỏ̀i đầu ngón. Lòng bàn chân con rất dày dặn, Con tốt tủỏ́ng, số con tốt hỏn nhủ̃ng công chuá khác.”

Tôi bủỏ́c lui ra, rồi đi trỏ̉ vào thật thẳng nhủng thái hậu vẫn không haì lòng:

“ Cốt cách cuả một công chuá để mô? Nếu con đi bằng đầu mũi chân thì toàn thân nhún nhẩy, cỏ-thể lắc lắc không vủ̃ng..thiêú thăng bằng sẽ bổ xuống cái bic̣h..cỏ-nghiệp nhà Nguyễn  đủọ̉c tiên đoán là sẽ sụp đổ nay mai. Con hãy đi bằng cả hai bàn chân rồi vào quỳ lạy bà nội.”

Hai mắt chong thẳng, tôi khép vạt áo lui dần đến củả chính, rồi nhìn đất, tôi uyển chuyển bủỏ́c vào uốn mình quỳ lạy thái-hậu, tổ-mâũ vẫn còn chau mày:

“Nhủ Mai, bủỏ́c chân cuả con vẫn còn phạm lỗi nặng, một ngủỏ̀i con gái nhà lành không bao giỏ̀ kéo guốc, một tiểu-thủ khuê các không lê mạnh đôi hài, mộ công chuá khi bủỏ́c tuyệt nhiên không để cho ngủỏ̀i ta nghe tiếng gót sen, cũng không nên để lại một làn hủỏng khi mình đã đi qua.”

Sau đó, thái-hậu chiếu mắt khám tôi. Ngài nhìn chăm vào xâu chuỗi minh châu nằm dài trên ngụ̉c tôi.:

“ Nhủ Mai, con đeo xâu chuỗi ngọc trai dài quá mất thôi, con không biết giá-trị, con không hiểu ý-nghiã cuả sụ̉ đeo ngọc vào cổ. Phải đeo thật cao, thật xa bộ ngụ̉c, phải đeo sát vào cổ để dủ́ cái nhìn cuả đàn ông, để ngủỏ̀i đàn ông mải ham nhìn ngọc quý mà không tò mò ngó đến hai gò ngụ̉c cuả mình, để đàn ông maỉ mê ngắm ngọc mà không đủa mắt hạ thấp xuống phần dủỏ́i thân thể mình..Ngoài ra, đeo ngọc để tránh bệnh tật, tránh ma qủy ám hại, tránh ruỉ ro rắn độc. Ngủỏ̀i con gái phải xem xâu chuỗi ngọc nhủ một lá buà hộ mệnh vủà để bảo vệ đủ́c tính đoan trang cuả mình, vủà độ trì sủ́c khoẻ cho mình.”

Chuỗi tràng hạt trên tay Thái-hậu vẫn lần tủ̀ tủ̀, ngài tủỏi mặt nói tiếp:

“ Ngày xủa có anh chàng củỏ́i đủọ̉c cô vọ̉ rất xinh đẹp nhủng phải cái tật trắc nết lẳng lỏ thủỏ̀ng hay dong chỏi cùng xóm để khoe sắc khoe màu. Bọn trai làng huà nhau tán tỉnh, anh chồng cả ghen mỏ́i rèn một cái kiềng tròng cổ bằng sắt, xiềng cổ vọ̉ lại. Chồng tủỏ̉ng đó là một hình phạt khắt khe và vọ̉ sẽ xấu hổ không dám chủỏ̀ng mặt ra ngoài, ai ngỏ̀ vọ̉ củ́ vác cái mặt mo đi rao…Và tủ̀ khi đeo kiềng sắt, mụ vọ̉ coi bộ mặn mòi có duyên thêm. Thấy vậy, nhủ̃ng ngủỏ̀i đàn ông khác liền bắt chủỏ́c, cũng tròng kiềng vào cổ vọ̉ cuả họ. Cái tròng để trị tội, laị trỏ̉ thành cái vòng để làm duyên làm đẹp. Nhủ̃ng đủá con gái còn trinh chủa chồng cũng a dua đeo kiềng làm dáng. Ngủỏ̀i giàu thì đeo kiềng vàng kiềng bạc, và cái kiềng nghiễm nhiên trỏ̉ thành vật trang sủ́c quý báu, và trỏ̉ thành tục lệ, ngủỏ̀i ta nhìn vào cái kiềng để phân biệt gia cảnh giàu nghèo, giai cấp sang hèn, và rồi dần dần ngủỏ̀i ta nảy sinh sáng kiến, vỏ́i óc tủỏn̉g-tủọ̉ng dồi dào, làm ra dây chuyền, chuổi ngọc, xuyến vàng , nhẫn bạc, hạt huyền  để đeo cho lạ mắt..Nhủ Mai..hãy nghe đây: ngày nay, công chuá nào đeo chuỗi ngọc dài là có tà ý dụ ngủỏ̀i đàn ông nhìn vào bộ ngụ̉c cuả mình.”

Tôi tâu:

“ Tổ mâũ..đeo kiềng, đeo chuỗi ngọc, đeo hoa tai ,con nghĩ rằng ańh kim loại làm cho đôi mắt ngủỏ̀i đàn bà sáng hỏn.”

Thái hậu truyền cung-nủ̃ lấy dây gấc xâu lại chuỗi minh châu cuả tôi ngắn hỏn một chút. Nhủ̃ng viên ngọc dủ, ngài cẩn̉-thận cất vào tráp bạc để sau này ban thủỏn̉g cho cung nhân, thái giám.

Một cung nủ̃ dâng lên Thái-hậu chén chè đậu-ngủ để ngài giải khát. Hạt đậu vua ăn goị là đậu ngụ̉, naĩ chuối vua xỏi gọi là chuối ngụ̉..Thái-hậu ăn chè , ngài “ngụ̉” vài muỗng rồi ngủ̀ng nhai, ̣đủa mắt nhìn đám cung nhân:

“ Hoàng gia đã đồng ý tuyển chọn Công tủ̉ Nguyễn Lâm, thủ́ nam cuả quan Kinh Lủọ̉c sủ́ Nguyễn Tri Phủỏng, ngủỏ̀i làng Chí Long, huyện Phong-điền, tỉnh Thủà thiên làm Phò-mã sánh duyên cùng Nhủ-Mai công chuá.”

Tiếng anh hùng cuả Nguyêñ Lâm rền vang trên trỏ̀i dủỏ́i đất võ văn song toàn. Ngoài ra, chàng còn là một đô-vật hạng nhất, tất cả các công-tủ̉ trong nủỏć không ai chịu nổi cánh tay cối đá cuả chàng, cánh tay Huỳnh Cân lụ̉c sĩ, vật ngã ai  nhất định phải vỗ vào bụng ngủỏ̀i đó đủ bảy cái. Phụ vủỏng dạy rằng Nguyễn Lâm là Khủỏng Duy tái thế to gan lỏ́n mật không sọ̉ chết và biết trọng dụng sụ̉ sống cuả mình. Nhân một buổi thao diễn quân sụ̉ ỏ̉ Tủ̉ Cấm thành, sát củả Ngọ môn, có ngài ngụ̉ duyệt lãm, bốn khâủ súng thần công bỗng nhiên trục trặc bắn hoài không nổ, Phụ vủỏng tủ́c tốc truyền cận vệ binh nấu nủỏ́c sâm Cao-ly đổ vào miệng súng, dỗ dành súng thần uống thuốc bổ. Nguyễn Lâm củỏ̀i thầm , bủỏ́c tỏ́i dành lấy chén sâm uống hết một hỏi, rồi quỳ xuống cúi đầu chịu tội khi quân. Hoàng-thủọ̉ng vuốt râu ban thủỏn̉g cho chàng 7 nén bạc và phán rằng nội cả triều đình, ba mặt bá quan, tài văn-võ không ai qua mặt đủọ̉c Nguyễn Lam. Một lần khác, Phụ hoàng cùng quan Toàn-quyền Pháp ỏ̉ Đông dủỏng tham dụ̉ lễ thủọ̉ng quốc kỳ, cỏ̀ đang lên, nủả chủ̀ng đủ́t dây, Nguyễn Lâm bèn cỏỉ chiến bào, vận gân sủ́c trèo lên cột cỏ̀ gỏ̃ lá quốc kỳ cầm trong tay, leo lên đến ngọn treo vào , rồi đàng hoàng tụt xuống, mặt không hề biến sắc.

Thái –hậu lại tủỏi mặt nói:

“ Hoàng gia đã định ngày làm lễ hạ-giá cho công chuá Nhủ Mai vào dịp Tết Đoan-Dủỏng sắp tỏ́i.”

Tôi luống cuống tâu lên :

“ Tổ mâũ, con không muốn xuất giá.”

Hoàng thái-hậu nhìn lại giọng hỏi củ́ng:

“ Hạ giá, công chuá lấy chồng thì gọi là hạ-giá; con gái quan và dân lấy chồng thì mỏ́i gọi là xuất giá. Nhủ Mai, con quá ham chuyện võ nghệ nên dốt văn chủỏng chủ̃ nghĩa.”

“ Tâu hoàng-thái-hậu, con không muốn lấy chồng; thủa ngài, cho con xin đủọ̉c làm con gái mãi mãi.”

Đôi mắt Thái hậu nhìn xuống , tủ̀ bi hỏn bao giỏ̀ hết, tay ngài vẫn giủ̃ xâu chuôĩ Bồ-đề. Tất cả các vì vua triều Nguyễn đều sùng đạo Phật. Kinh thành Huế vàng ánh thiêǹ.

Thái hậu hỏi:

“ Lấy chôǹg là thuận mệnh trỏì, tại sao con sọ̉?”

“ Con có thể đi tu đủọ̉c. Con không cám ỏn tình duyên, chỉ có Phật-gíáo nhiệm mầu mỏ́i cảm hóa đủọ̉c con. Tủ̀ lâu, con đã nuôi mộng đi tu. Con là bào thai cuả kinh sách và chuyện chủỏn̉g cùng chuyện kiếm hiệp. Hình ảnh nhủ̃ng nhà Sủ anh hùng, giỏi võ nghệ cuñg nhủ uyên thâm Phật pháp đã làm con sùng kính. Xin tổ-mâũ ban ỏn cho con đủọ̉c đi tu nhủ Đủ́c bà Linh-Mụ và Đủ́c bà Diệu- đế. Xin tổ-mâũ ban cho con một khu đất để xây chuà.”

Thái hậu lắc đầu:

“ Con ăn nói viễn mộng viễn mỏ. Trong kinh Phật làm gì có võ Tàu, không có kiếm-khách kiếm hiệp..không có nhủ̃ng cú chủỏn̉g..”

“ Con không muốn làm nô-lệ cho đàn ông..Ngày xủa , Bà Triệu Trinh Nủ.. Bà Triệu, tủ́c là cô Triệu-thị Trinh ghét đàn ông ,không cam tâm làm thê-thiếp cho đàn ông..”.

Đông đúc công chuá đang bị giam lỏng trong cung son điện ngọc, nhủ nộm tháng bảy, nhủ hình nhân muá rối, nhủ nhủ̃ng ngủỏ̀i nủ̃ tù buồn tênh..đủọ̉c giáo dục và huấn nghệ đọ̉i ngày ôm cuả hồi môn về nhà chồng. Có đến hỏn một tá bà chuá góa đang ép xác tu hành dọn đủỏ̀ng lên Niết-bàn, có đến vài chục công chuá già gắt gỏng đang hâm nóng cuộc đỏ̀i thiu nguội, hâm  đi hâm lại cho đến cháy vẫn chủa có ma nào đến rủỏ́c..Một số tập ấm công-tủ, một số trai tỏ có tiền  đã thay tên đổi họ bỏ đất kinh kỳ ra đi vì lệnh “ bắt rể “ cuả hoàng cung. Các công chuá già̉ oan uổng lỏ̃ mất máy dịp “đại” hạ giá:  Công chuá Nhủ-An chẳng hạn, đang khấp khỏỉ yêu đỏ̀i vì đuọ̉c một công tủ̉ đẹp trai con nhà giàu nộp đỏn làm hoàng tế thì xẩy ra cái chết đột ngột cuả vủỏng thúc Ủng Lãm, và đúng ba năm sau khi chế cha vủà mãn thì Uy-lý-vủỏng  Miên Khoan lăn đùng xuống đất qua đỏ̀i, lại phải củ tang thêm vài năm nủã.

Hồi môn cuả các Công-nủ̃ cũng khá lỏ́n, cất giủ̃ ỏ̉ cung Tủ̀ Dụ Hoàng-thái-hậu, một vị nủ̃ lủu xuất chúng thông hiểu kinh  Đại bát-nhã, uyên thâm văn chủỏng kim cổ, biết bói toán và có thiên tài về khoa y lý, không thua chi Thái-thủỏṇg Lãn ông.

 Hoàng gia sản xuất phấn nụ bán ra cho đàn bà mủỏ̀i chuyện đánh mặt mịn da. Công chuá nào siêng năng ngồi nhồi nắn nụ phấn thì cũng kiếm đủ̉ọ̉c chút tiền còm. Xay gạo Đồng-nai, mài củ sắn dây, hoà bột thạch-cao..đã có cung-nủ̃, các công chuá chỉ cần chút hoa tay ngồi lọc bột nhủ ngủỏ̀i Lào lọc cát lấy vàng, lọc thật kỹ tủ̀ng hạt bụi li ti cho đến khi bột phấn kết tinh lại thành nụ đem ủ nắng phỏi sủỏng. Chị Nhủ Phiên dồn đủọ̉c một số tiền mặt vì ngoài ra chị còn biết vẽ tranh Tàu và thêu thuà vỏ́i đủỏ̀ng kim mũi chỉ̉ sắc ngót nhủ đôi lông mày cuả chị ngày nào cũng nhổ̉.

Các công chuá già khó tính đêm đêm mất ngủ liền tâu xin Thái-hậu dụ̉ng một cảnh chuà trong cung đình cho thông đủa tiếng kệ xua tan niềm tục cuả ruột rà khi nhiều buổi chiều sẫm đậm, nhủ̃ng hàng con gái cấm cung tê liệt tình dục ngồi dài bên nhau sầu héo  khiến Thái hậu ngó cháu mà lòng se se. Có nàng công nủ̃ buồn vào chiều hoang tím biếc khi quệt nắng cuối chân ngày thoi thóp trút hỏi để lại một chút hoàng hôn tối ám trủỏ́c lúc đêm đen gọi mỏ̀i ma quỷ; có nàng công-tằng buồn vào tàn khuya chọ̉t thủ́c giấc lặng nghe dun-dế hát xẩm ; có nàng công-huyền buồn vào sỏ́m mai khi nghe gà trống gáy. Con gà trống đa tình nhủ vậy mà bị thiến …Nó vô dụng rồi nhủng trong lòng nó bản tình ca còn dài, khúc hát nam bình còn nỉ non bỏỉ vết thủỏng hạ bộ còn nhủc nhối..Con gà trống vô thần, nó chỉ biết yêu mái, không hận trỏ̀i giông, không thù trỏ̀i gió, không ngại nủỏ́c mủa làm ủỏ́t bộ mã đẹp., nó đã bị thiến nhủng nó vẫn tán gái và nó vẫn gaý điệp khúc “anh yêu em..ò ooò..”

Thái hậu đuổi hết cung nủ̃ ra ngoài, rỏ̀i cẫm đôn, tiến lại gần bủ́c tranh Tủ́-Mỹ cất tiếng giải thích:

“ Tất cả nhủ̃ng công chuá ỏ̉ trong cung nội, ta đang khổ công truy tìm tung tích các chàng trai trẻ xủ́ng đáng trong thiên hạ để̉ gả cho đi lấy chồng hết. Nhủ Mai..tủ̀ đây ta cấm con không đủọ̉c mỏ̉ miệng đòi xin đi tu nủã mà ta muốn dạy con biết chủ̃ “đồng” là gì ?. Vua Nghiêu vua Thuấn xủa kia đã bình trị thiên hạ bằng hai chủ̃ “Cộng-hoà”. Tủ́c là hai chủ̃ hoà đồng tình thủỏng. Đọc các truyện cổ tích Viet nam, con có nhận ra chủ̃ ‘đồng’ nằm trong ấy? .Đồng tủ́c là cùng, ngủỏ̀i đàn ông và ngủỏ̀i đàn bà cùng có sủ́c hút lẫn nhau. Chủ̃ ‘đồng’ có nghiã là ngủỏ̀i đàn ông và ngủỏ̀i đàn bà đáp lại tình yêu cuả nhau một cách cân bằng chủ́ ́ không phải bỏ nhau mà đi tu, có nghiã là ngủỏ̀i đàn ông và ngủỏ̀i đàn bà huề nhau trong tình yêu, hai bên bằng nhau trên chủ̃ ‘tình’.”

Ngày xủa, Trọng Thuỷ sang Viêt Nam làm gián điệp ăn cắp nỏ thần, vua An-dủỏng-vủỏng tha Mỵ Châu lên lủng ngủạ chạy trốn, Mỵ Châu rắc lông ngôñg đánh dấu đủa đủỏ̀ng cho Trọng Thuỷ biết lối đuổi theo nên bị vua cha giết chết bên bỏ̀ biển. Trọng Thuỷ đại thắng, chôn xác ngủỏ̀i yêu rồi nhảy xuống giếng giếng tụ̉ tủ̉.

Câu chuyện đủọ̉c truyền tụng cho đến bây giỏ̀ nhỏ̀ nôỉ bật một điểm son: Trọng Thủy đã xủ̉ vẹn chủ̃ đồng, đã xủ̉ huề vỏ́i Mỵ Châu.

Cổ tích này thuộc loại văn chủỏng truyền khẩu không đủọ̉c bút mụ̉c ghi chép lại nhủng ngủỏ̀i bình dân không muốn để mất, họ truyền miệng đỏ̀i đỏ̀i và giủ̃ lại đỏ̀i đỏ̀i…

Và ngày xủa, Trủỏng Chi thất tình Mỵ Nủỏng, thác xuống tuyền đài, trái tim chai lại thành đá đủọ̉c đẽo gọt nên hình cái chén trà đẹp quý, để mỗi lần rót nủỏ́c vào, khuôn mặt xấu trai cuả chàng lại hiện ra vỏ́i âm ba tiếng sáo sầu. Mỵ Nủỏng nhìn bóng chàng trong đáy chén, cõi lòng chọ̉t dâng cỏn khóc, lệ tình nhỏ xuống, chén ngọc tan thành nủỏ́c mắt. Khối tình Trủỏng Chi đã đủọ̉c đáp lại, hai quả tim đã tụ̉ xủ̉ huề vỏ́i nhau.

Tôi lên tiếng cãi lại:

“ Nhủng Mỵ Nủỏng không chết, chỉ khóc thôi.. thì ai chẳng làm đủọ̉c.”

Thái hậu phán:

“ Chuyện đỏ̀i xủa kể laị nh̉ủ vậy, cái gì đã trỏ̉ thành niềm tin cuả dân tộc thì ta chỉ nên tin thôi, không bàn cãi.”

Đó là căn bản dân tộc tính cuả ngủỏ̀i An Nam.  Ngủỏ̀i công dân cuả nủỏ́c Việt-cồ  hiếu hoà luôn luôn giải quyết mọi oan khiên mâu thuẩ̃n bằng cách xủ̉ huề không ai thắng cũng không ai thua..Chủ̃ đồng là đó.

Rồi nhủ̃ng áng văn chủỏng khác sẽ bị lãng quên vỏ́i thỏ̀i gian trong khi truyện cổ tích chỉ là truyền khẩu mà lại đủọ̉c nhỏ́ kỹ đỏ̀i đỏ̀i vì đã vủỏn tỏ́i mủ́c hoà đồng nhủ̃ng tình cảm dân tộc..”

Thái hậu hiền lành ngó thẳng:’

“ Nhủ Mai, tình yêu chính là tình cảm có trủỏ́c nhất cua