GÁNH XIẾC

TÔI đến kinh thành New Delhi vào mùa Thu năm 1952. Tại thủ đô Ấn ngày đó đi đâu cũng thấy người ta bàn tán đến sáng kiến của nhà điêu khắc Karmarkar sửa soạn dựng một pho tượng bán thân thánh Gandhi, nhà đại cách mạng của chẳng riêng gì dân Ấn mà của toàn thế giới nói chung. Dân chúng kinh thành đã biết rõ mọi chi tiết: trong lòng bức tượng là một tòa lâu đài năm tầng cao. Tầng dưới cùng là quán cơm. Tới đây du khách sẽ được dùng những món ăn mà sinh thời thánh Gandhi thường dùng. Một nhà bảo tàng trưng bày các di vật của nhà đại cách mạng chiếm cả tầng thứ năm nơi bộ óc pho tượng. Ở tầng thứ tư du khách có thể dùng hai con mắt nhà cách mạng thưởng ngoạn phong cảnh kinh thành nước Ấn Độ độc lập.

Hôm đó anh bạn có ý định đưa tôi tới quan sát khu đất rộng nơi sẽ kiến trúc pho tượng bán thân vĩ đại đó.

Qua một phố lớn, tôi vừa đi theo bạn vừa chú ý quan sát những cửa hàng thật vuông trong đó các đồ hàng được xếp trong các thùng vuông, thành thử trông xa cửa hàng như một hộp lớn bên trong có xếp những hộp nhỏ.

Rồi trên đống hộp vuông nhỏ đó người bán hàng ngồi nghiêm chỉnh như một nhà sư đang tham thiền nhập định...

Trên đường phố, tôi gặp những người Ấn vận âu phục rất lịch sự, chân đi giầy bóng loáng nhưng đầu quấn khăn.

Chợt có tiếng thanh la kèm theo những tiếng hò hét từ xa vọng lại.

Anh bạn tôi nói:

- Đằng kia có gánh xiếc! Tôi hỏi:

- Anh ở đây đã lâu, hẳn cũng có lần xem những trò xiếc đó?

Bạn tôi gật gù:

- Nhiều lần anh ạ.

- Tôi có cảm tưởng đó chẳng qua cũng tương tự những gánh xiếc bán thuốc cao ở nước nhà.

Nghe tôi nói vậy, anh bạn vội lắc đầu cải chính:

- Không đâu, những trò quỉ thuật ở đây kỳ diệu hơn nhiều.

Tôi dừng lại nhìn về phía có gánh xiếc:

- Hay là chúng ta vào xem một lát. Bạn tôi khẽ gật đầu:

- Nếu anh muốn.

Và chúng tôi rảo bước sang bên kia đường qua một vườn hoa rộng thênh thang với những bãi cỏ xanh mướt có xen những bể nước hình bầu dục, dưới đáy lát thứ đá hoa xanh, khiến nước trong rung rinh gợn mầu cẩm thạch, đẹp một vẻ đẹp “ngàn lẻ một đêm”.

Gánh xiếc biểu diễn vào chính giữa khoảng rộng xa nhà cửa này, xung quanh quây vải kín lên cao nhưng để lộ thiên. Vải quây rất dầy có những đường kẻ dòng sọc xanh đỏ xen lẫn nhau trông rất ngộ nghĩnh và vui mắt.

Tiếng thanh la bỗng nổi lên dữ dội, tiếp đến tiếng thét nửa rùng rợn nửa oai nghi. Rồi tiếng vỗ tay và tiếng hò reo tán thưởng của khán giả.

Trò vừa xong! Những người bên trong “bức tường vải” đó lục tục ra. Già trẻ, lớn bé, trai gái đều lộ vẻ hoan hỉ.

Anh bạn tôi len tới chỗ bán vé. Rồi một lát sau, chúng tôi cùng lớp khán giả mới nối đuôi nhau vào xem tái diễn.

Chỗ diễn trò là một khoảng tròn khá rộng, có bao lơn gỗ phủ vải hoa vây xung quanh.

Đứng ngay chính giữa sân trò là một người đàn ông người Ấn trạc năm mươi tuổi, nước da mai mái dáng người thật quắc thước tuy không lấy gì làm vạm vỡ cho lắm. Khuôn mặt ông hơi dài, hai má đầy đặn, đôi lưỡng quyền nhô lên một chút. Đặc biệt đôi mắt ông có một vẻ sắc sảo dị thường. Một chòm râu hoa râm ngắn và gọn từ hai bên mép và cằm rủ xuống. Ông ta đi đi lại lại quanh hai cái hòm cũi xếp chồng lên nhau và cũng có che vải. Mỗi khi một luồng gió từ cửa lùa vào hay từ khoảng lộ thiên lùa xuống, tấm vải quanh hòm cũi lại rung rinh và tôi thấy thấp thoáng bên trong hình như có nhốt hai con vật gì.

Chợt ông già đứng dừng lại ngay chính giữa sân trò, sát với hai hòm cũi. Ông vỗ tay mấy cái, tức thì phía sau bức màn phông màu xanh nhạt có hai người chạy ra, một già chừng bốn mươi tuổi, một trẻ chừng mười sáu tuổi. Ông giới thiệu đó là hai cha con. Cả ba cúi chào. Khán giả vỗ tay.

Khán giả, khá đông, ngồi theo hình vòng cung trên các ghế xếp thành bức cao dần.

Và cuộc diễn bắt đầu.

Mười lăm phút đầu là những trò nhào lộn rất công phu. Tiếng vỗ tay nổi lên từng đợt. Không khí quanh khán đài bừng bừng hơi nóng mặc dầu luôn luôn có những làn gió từ trên khoảng lộ thiên lùa xuống.

Sau ba tiếng vỗ tay của ông già, hai cha con thôi nhào lộn chạy vào sau màn phông.

Ông già lại ra đứng chính giữa và nói giới thiệu một thôi dài tiếng Ấn Độ. Bức màn phông mở ra để lộ một bức màn thứ hai mầu cánh chả thẫm, trên có lấp lánh muôn vàn chấm sáng.

Các khán giả đều thấy hoa mắt. Tôi chợt có cảm giác như vừa lạc vào khu vườn vũ trụ quanh mình là muôn vàn những hoa tinh tú nở hào quang.

Anh bạn tôi ghé lại gần giảng qua những lời giới thiệu của ông già.

- Ông ta sắp đến trò chính, trò “Hiếu tử giao chiến với thiên thần”.

Ông già đứng nghiêm trang và vỗ tay ba cái.

Người cha ở sau màn phông chạy ra đứng bên phải. Ông lại vỗ tay ba cái. Người con ở sau màn phông chạy ra đứng bên trái. Ông hét lên một tiếng, mắt sáng ngời. Tức thì hai cha con nhảy múa nhào lộn quanh ông. Các vệt sáng lấp lánh trên phông thẫm như sinh sôi nảy nở nhiều lên. Ông già cầm cuộn dây thừng thét một tiếng rồi tung lên. Dây thừng bỗng đứng dựng, thẳng vút in thành một đường kẻ sẫm trên nền sao lấp lánh.

Theo lệnh ông già, người cha làm điệu bộ leo lên dây thừng đó. Tiếng thanh la vẫn nổi lên đều.

Sau một tiếng hét dữ dội, dây thừng như lùi ra xa thành một cái cột nhỏ giữa các vì tinh tú đua nhau lấp